Het Pad van de Wanhoop

Monique Korpershoek, teamcoördinator en maatschappelijk werker

Amsterdammers die bij ons komen, vooral de gedupeerden van de toeslagenaffaire, staan vaak onder stress. Dat beïnvloedt hun hele bestaan. Ze richten zich op overleven op de korte termijn, terwijl wij hen juist willen helpen om duurzame keuzes te maken, voor de lange termijn. Dat botst soms. Stress Sensitief Werken (SSW) helpt om dat patroon te doorbreken en beter aan te sluiten bij de Amsterdammer. Monique Korpershoek praat graag over haar ervaringen met SSW.

Stress Sensitief Werken (SSW) is een manier van begeleiden die rekening houdt met de stress die mensen ervaren. Niet duwen, maar vragen, verbinden en motiveren. Samen kleine stappen zetten die passen bij iemands situatie en tempo.

Monique Korpershoek: “Iedereen die hier komt werken, krijgt de basistraining SSW. Het leeft echt; het is de taal die iedereen in de organisatie die met cliënten werkt moet spreken. Kijk, de meeste Amsterdammers die door de toeslagenaffaire zijn gemangeld, kampen niet met stoornissen of ingewikkelde psychische kwalen. Ze zijn uit hun koers geslagen door een meedogenloze overheid die hen lelijk in de problemen heeft gedrukt. In principe zijn ze goed te bereiken.”

Wat is jullie opdracht als sociaal werkers?

Monique: “Amsterdammers op weg helpen naar herstel. Hen helpen om weer zelf aan het roer te gaan staan. SSW is een effectieve methode. Door te vragen, te onderzoeken, te reflecteren en te verbinden, raken we samen tot de kern van iemands bestaan. Zodra er een beetje rust komt in de financiële narigheid waar iemand al die tijd in heeft gezeten, kun je opnieuw gaan kijken. Oké, vijf, soms tien of zelfs vijftien jaar lang heb je geen toekomst gehad, maar nu is de vraag: wat wilde jij met je leven, en wat wil je nu nog? Hoe kun je daar komen? SSW is een mooie manier om daar samen achter te komen. Of liever: mijn cliënt komt daarachter, samen met mij.”

Waarom helpt SSW daarbij? Hoe heb je daar voordeel van?

Monique: “Nou, als hulpverlener ga je soms te snel over tot actie, terwijl je cliënt eigenlijk nog aan het nadenken is over wat hij wil. Ik had bijvoorbeeld een cliënt in een piepkleine driekamerwoning in Amsterdam-Noord. Vader, moeder, vijf opgroeiende kinderen, de jongste is vijf jaar. Toch wilden ze niet denken aan verhuizen, omdat ze op zo’n mooie plek wonen, met veel groen. Dus ging ik samen met de cliënt op ontdekkingsreis, door middel van vragen. Oké, je wilt niet verhuizen, maar je vindt de woning ook te klein. Daar zit al wat ambivalentie in. Mooi dat je dat herkent. Vervolgens kijk je verder: wat gebeurt er als je weggaat, en wat als je blijft? Uiteindelijk kwamen ze erachter dat ze groen het allerbelangrijkste vinden. Ik reflecteerde: ja, met een kind van vijf duurt het nog 20 jaar voordat jullie eindelijk in je woning passen. Ja, ja. Dat zette ze aan het denken. Maar wacht eens: heb je wel eens buiten de stad gekeken? Ergens waar het ook groen is en met minder lange wachtlijsten voor een woning. Zo kwamen we op Schagen. Daar zitten ze voorlopig nog niet, maar ze hebben inmiddels wel ontdekt dat er openingen zijn, met meer ruimte, meer opties.”

“Onze gesprekken scheppen orde in de chaos in iemands hoofd. Want je kunt wel veel nadenken, maar als je je gedachten onder woorden wilt brengen, moet je ze ook ordenen. Dat is al heel wat als je veel stress hebt.”

Hoe verschilt deze methode van een meer traditionele aanpak?

Monique: “Nou, eerst wilden ze helemaal geen verandering. Als je dan meteen in de actie schiet, roept dat alleen maar weerstand op. Dan zoek ik me suf naar andere woonruimte, maar de cliënt gaat dwarsliggen. Door goed door te vragen, niet meteen in de actie te schieten en gewoon stil te blijven staan bij de voor- en nadelen en ze die zelf te laten bedenken, komen we samen tot mooie oplossingen.”

Dus je stelt vooral veel vragen?

Monique: “Wat heel erg helpt bij onze klantengroep is een gevoelsreflectie geven. Bijvoorbeeld: “Dat maakt je verdrietig. Of gefrustreerd, of kwaad.” Het maakt eigenlijk niet zoveel uit of je het goede gevoel pakt; als het verkeerd is, verbeteren ze je wel. Je koppelt iets terug, je reflecteert wat je ziet bij de cliënt. Tijdens de training SSW gaf iemand eens een hele serie gevoelsreflecties. Dat vond ik toen overdreven, maar het werkt wél. Het is bijzonder wat er gebeurt. Mensen komen helemaal tot de essentie, lijkt wel, waar het echt om gaat. Dat is heel spannend, je gaat samen de diepte in, het ravijn in, tot aan de kern. Het wordt ook wel het pad van de wanhoop genoemd, maar mensen voelen zich ook heel erg gezien en gehoord. Vandaar gaat het pad weer omhoog, het pad van de hoop, op naar de ruimte, naar de mogelijkheden. De oplossingen die dan opkomen, sluiten aan op die essentie, dus die grijpen het echte probleem aan.”

Lukt zo’n reis met elke cliënt?

Monique: “Nou, het moet wel vanuit een goede plek komen. Amsterdammers hebben door als je niet echt geïnteresseerd bent. Jij moet dus wel echt nieuwsgierig zijn, echte belangstelling tonen. Als je goed doorvraagt, kom je meestal wel in verbinding. Maar als ik het niet voel, dan doe ik het niet. Want het is een pad van waarachtigheid en betrokkenheid. Als dat ontbreekt, sla je de plank mis. Het is de kunst is om te kijken hoe diep je samen met de cliënt kunt zakken, hoe dichtbij de wanhoop je mag komen. Ik vind dat spannend, maar ook heel boeiend. Echt in contact zijn, dat is niet niks.”